U Crnoj Gori, u gradu Baru, 17-18. oktobra 2011. godine održan je naučni skup „Rusija i Balkan tokom posljednja tri stoljeća“. Povod za održavanje ove naučne konferencije bio je obilježavanje tristote godišnjice političkih veza Crne Gore i Rusije. Namjera organizatora je bila da širim tematskim okvirom konferencije omogući ne samo obradu pitanja vezana za političku, ekonomsku, vojnu, prosvjetnu, kulturnu i druge oblike saradnje dviju zemalja u navedenim hronološkim granicama, već i da pozvani naučni radnici iz drugih zemalja o crnogorsko-ruskim odnosima i ruskoj politici na Balkanu govore u kontekstu spoljno-političkih planova svojih zemalja. Organizatori skupa bili su Istorijski institut Crne Gore, Institut za rusku istoriju Ruske akademije nauka, Institut za slavistiku Ruske akademije nauka i Zavičajni muzej u Baru.

Članovi organizacionog odbora skupa bili su: prof. dr Radoslav Raspopović, akademik Anatolij Pantelejevič Derevjenko, dr Jurij Aleksandrov Petrov, dr Konstantin Vladimirovič Nikiforov, dr Alja Brglez, dr Momčilo D. Pejović, prof. dr Džon Tredvej, prof. dr Ljubodrag Dimić, dr Senka Babović-Raspopović i mr Miljan Gogić (sekretar).

Skup je otvorio direktor Istorijskog instituta Crne Gore prof. dr Radoslav Raspopović. U svečanom dijelu, učesnike su pozdravili rektor Univerziteta Crne Gore prof. dr Predrag Miranović, akademik Ruske akademije nauka Anatolij Pantelejevič Derevjenko, predsjednik Fondacije Gorčakov gospodin Leonid Vladimirovič Dračevski, a u ime grada domaćina potpredsjednica Skupštine grada Bara g-đa Branka Nikezić. U okviru svečanog otvaranja skupa pažnju prisutnih izazvalo je obraćanje predsjednika Crne Gore Filipa Vujanovića, koji je svojim dolaskom učinio čast organizatorima i učesnicima Konferencije i istovremeno potvrdio veliki značaj održavanja skupa kao načina obilježavanja 300-godišnjice crnogorskoruskih odnosa i proširenja naučne saradnje Crne Gore sa naučnicima iz drugih zemalja. Pošto je povodom skupa štampana knjiga „Crna Gora i Rusija, materijali za istoriju crnogorsko-ruskih odnosa 1742-1766“, prvi primjerak navedene publikacije u luksuznoj opremi uručen je predsjedniku Crne Gore Filipu Vujanoviću. Pošto je Institut za slavistiku takođe objavio knjigu posvećenu 300-godišnjici odnosa Crne Gore i Rusije, pod naslovom „Crnogorci u Rusiji“ predsjedniku Crne Gore je uručen i primjerak tog izdanja štampanog u ruskoj prijestonici.

• Tematski članci: Zbornik istorijskih dokumenata "Crna Gora i Rusija"

Čestitajući organizatorima na pripremi tako značajne naučne konferencije, u čemu je posebno mjesto imao Istorijski institut Crne Gore, predsjednik Vujanović je istakao i istorijski značaj odnosa Crne Gore i Rusije, koji s obzirom na dužinu trajanja predstavljaju rijetkost za odnose evropskih država. Tri vijeka bliskih i otvorenih odnosa su ne samo vrijedno istorijsko nasljeđe koje treba čuvati i proučavati, već i dragocjeno istorijsko iskustvo za odnose dviju zemalja u budućnosti. Osvrnu se i na činjenicu da je Rusija bila zemlja koja je pomagala Crnoj Gori u procesu nacionalno-oslobodilačke borbe i državno-pravnog konstituisanja u XVI, XVII i XVIII vijeku, a da je posebnu značajnu ulogu imala u završnom periodu prvog međunarodnog priznanja na međunarodnom kongresu u Berlinu 1878.

Predsjednik Vujanović je govorio i o vremenu borbe u toku Drugog svjetskog rata, u kome su i Rusi i Crnogorci shodno svojim vojnim potencijalima i biološkim resursima dali veliki doprinos zaustavljanju širenja fašizma i konačnoj pobjedi nad njim.

Na skupu su učestvovali naučni radnici iz osam zemalja: Rusije, Crne Gore, Francuske, Sovenije, Hrvatske, Bugarske, Srbije, Turske i SAD. Za učešće se prvobitno prijavilo 59 naučnih radnika, ali ih je došlo 40, a dvoje je poslalo svoja sopštenja, ali nijesu bili prisutni.

Skup je radio u dvije plenarne sjednice, održane na početku i završetku Konferencije, dok su ostali referati podnijeti u okviru dvije sekcije: političkodiplomatske i kulturološke.

Posebnost ove konferencije bila je u tome što je u tridesetominutnom izlaganju, uz kratak osvrt na istoriju Crne Gore i Rusije, o globalnim pitanjima svjetske politike govorio Jevgenije Maksimović Primakov, bivši ministar spoljnih poslova i predsjednik Vlade Rusije. Njegovo izlaganje je izazvalo posebno interesovanje prisutnih, jer se ticalo savremenih pitanja, od „arapskog proljeća“, do mogućnosti realizacije ideja koje se u posljednje vrijeme srijeću u javnosti brojnih država o formiranju evroazijske unije. Posebnu pažnju gospodin Primakov je posvetio procesu razgradnje jugoslovenske federacije i kasnijem ratu u Bosni i Hercegovini i bombardovanju tadašnje Savezne Republike Jugoslavije. Nastup akademika Primakova izazvao je medijsku pažnju, pa je tim povodom na državnoj televiziji sa njim napravljen polusatni intervju, a izvode iz intervjua prenijele su i neke dnevne novine, npr. dnevni list „Vijesti“.

Drugi učesnik prve plenarne sjednice bio je akademik Dragutin Leković. On je takođe govorio o savremenim procesima u međunarodnoj zajednici, od okončanja hladnog rata do integracionih procesa u Evropi, cjelishodnosti i opravdanosti ulaženja pojedinih evropskih zemalja u Evropsku uniju, a posebno o istorijskoj i geostrateškoj svrsishodnosti ulaska u sastav NATO organizacije.

Poslije prve plenarne sjednice, radilo se u sekcijama. Referati i u jednoj i u drugoj sekciji izloženi su u okviru tri panel sjednice održane 17. i 18. oktobra 2011. godine. Već smo rekli da su na skupu podnijeta 42 referata, a da je izvjestan broj učesnika zbog različitih razloga bio spriječen da dođe na konferenciju. Međutim, prilikom pripreme zbornika radova sa konferencije za koju smatramo da je imala krupan naučni značaj, uvažavajući objektivne razloge zbog kojih su neki učesnici bili spriječeni da doputuju u Bar, radove koje su naknadno dostavili objavljujemo u knjizi koju stavljamo na uvid javnosti.

Referenti na skupu bili su različitog naučnog profila, od akademika poput Jevgenija Maksimovića Primakova, akademika Dragutina Lekovića, akademika Zorana Lakića, akademika Miomira Dašića, preko redovnih profesora sa pojedinih evropskih fakulteta do naučnih radnika iz Crne Gore sa akademskim zvanjima asistenata.

Na kraju prvog radnog dana, u Dvorcu Kralja Nikole, u neposrednoj blici hotela „Princess“ u kome je naučni skup održan, organizovana je veoma uspješna izložba, knjiga, dokumenata, fotografija, povodom tri vijeka crnogorsko-ruskih odnosa. Posjetioci i sredstva informisanja izreklu su niz komplimenata u pogledu njenog umjetničkog kvaliteta, izbora eksponata i ukupnog pozitivnog utiska koji je taj kulturni događaj izazvao. Na izložbi su promovisane i knjige o kojima smo govorili na početku ovog teksta. kako bi o njihovoj pojavi bila upoznata i šira kulturna i naučna javnost.

Na drugoj plenarnoj sjednici, održanoj 18. oktobra, dr Siniša Jelušić i dr Konstantin Vladimirović Nikiforov iznijeli su rezultate rada kulturološke i političko-diplomatske sekcije. Ocijenili su da su učesnici skupa iznijeli niz novih do sada nepoznatih podataka o crnogorskoruskim odnosima u protekla tri stoljeća. Istakli su interdisciplinarnost u radu učesnika tj. različitost pristupa, ne samo iz ugla istoriografije, u obradi pojedinih pitanja iz društvenog, političkog, ekonomskog, kulturnog i umjetničkog života Crne Gore i značaju ruske balkanske politike na njihovo konstituisanje i razvoj. Takođe je istaknuto da je u okviru navedene „multidisciplinarnosti“ bilo karakteristično i to da su problemi sagledavani u okviru šireg istorijskog konteksta i da je ruska balkanska politika od 1711. pa do početka XXI vijeka sagledavana u procesu odnosa i međusobnog uticaja sa politikom drugih velikih sila prema ovom prostoru. Izvještaji o radu sekcija, veoma pozitivni, ukazivali su na uspješan rad konferencije, što ako se poveže sa referatima izloženim na prvoj plenarnoj sjednici koje su saopštili akademici Jevgenije Maksimović Primakov i Dragutin Leković, govori da je održavanje ovog skupa u potpunosti opravdalo očekivanje organizatora, kako u pogledu adekvatnog naučnog obilježavanja značajnog datuma iz istorije odnosa dviju zemalja, tako i ukupno ostvarenih naučnih rezultata. Kao potvrdu ove konstatacije možemo navesti i ocjenu akademika Miomira Dašića da je međunarodni naučni skup „Rusija i Balkan u protekla tri stoljeća“ do sada najbolje organizovan i istovremeno najreferentniji naučni skup o crnogorsko-ruskim odnosima do sada održan u Crnoj Gori.

Zaključujući rad Konferencije, direktor Istorijskog instituta Crne Gore je takođe iznio utisak o vrlo uspješnim naučnim rezultatima na skupu. On se zahvalio saradnicima u Istorijskom institutu na uloženom trudu i veoma dobro obavljenim poslovima organizacije. Posebne izraze zahvalnosti uputio je izvršnom direktoru Fondacije A. M. Gorčakov, gospodinu Leonidu Vladimoviču Dračevskom, bez čije pomoći Istorijski institut Crne Gore, u saradnji sa institutima iz Rusije, ne bi bio u mogućnosti da obezbijedi tako visok naučni renome učesnika, niti da podmiri sve finansijske troškove organizacije skupa.